Antonatos phd review


Ερμηνευτική των μορφών της Φαραωνικής Αιγύπτου: Συμβολή στη μελέτη των ανθρώπινων στάσεων και κινήσεων.


 

“Το σώμα μπορεί να αποτελέσει σχεδόν το μοναδικό τρόπο πρόσβασης στην παρελθοντική γνώση και να εισχωρήσει με κάποια σχετική ασφάλεια σε ιδιαίτερα θέματα παρελθόντος βίου.”

“Το σώμα ως θέμα είναι ανεξάντλητο και προ(σ)καλεί σε εντυπωσιακά διαφορετικές προσεγγίσεις, ακριβώς γιατί αποτελεί συνάμα βασική, οικεία και αμετάβλητη πραγματικότητα.”

Αυτά μου επαναλάμβανε συχνά η καθηγήτριά μου στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης κα Ίρις Τζαχίλη, όταν ακόμη ως μεταπτυχιακός φοιτητής προϊστορικής αρχαιολογίας παρακολουθούσα τα πολύτιμα σεμιναριακά της μαθήματα. Οι φράσεις της αυτές αποτέλεσαν την αφετηρία και τον καταλύτη για να ενδιαφερθώ και να προσανατολίσω τη μελέτη και σκέψη μου στο σχετικά πρόσφατο κλάδο της αρχαιολογίας του σώματος. Το έντονο ενδιαφέρον μου για το συγκεκριμένο κλάδο επικεντρώθηκε μετά από εκτεταμένη σχετική μελέτη στα της Αιγύπτου, λόγω της αγάπης που έτρεφα στον πολιτισμό του τιθασευμένου Νείλου και στα νειλωτικά αρχαιολογικά ευρήματα, μα κυρίως λόγω της σοβαρής παρότρυνσης που μου ασκήθηκε από τον επιβλέποντα καθηγητή μου στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου κο Παναγιώτη Κουσούλη για να μελετήσω εκτενώς και προσεκτικά φράσεις του Ηροδότου που σχετίζονται με τις σωματοκινησιολογικές συνήθειες και συμβάσεις των αιγυπτίων. Αν και το Βιβλίο ΙΙ του Ηροδότου Ευτέρπη, στο οποίο ο ιστοριογράφος μεταξύ άλλων πραγματεύεται και τις συνήθειες των αιγυπτίων, το είχα αναγνώσει παλαιότερα, δεν το είχα προσεγγίσει υπό το πρίσμα της σωματοκινησιολογίας. Δεν είχα προσέξει την κινησιολογική διάσταση φράσεων όπως ΄΄…προσαγορεύειν ἀλλήλους ἐν τῇσι ὁδοῖσι προσκυνέουσι κατιέντες μέχρι τοῦ γούνατος τήν χεῖρα.΄΄˙φράσεις, που καταδείκνυαν την ιδιαιτερότητα και ιδιωματικότητα ως προς την σωματοκινησιολογική συμπεριφορά των αιγυπτίων και συνάμα συνέβαλαν στην επανάγνωση των αιγυπτιακών απεικονίσεων των σωμάτων όχι ως απόλυτα στατικών, αλλά αρκούντως και ιδιαίτερα κινητικών. Έκτοτε, το αντικείμενο μελέτης μου φάνηκε προνομιούχο και με δυνατότητες να αποτελέσει και στοιχειοθετήσει ακόμη και θέση διδακτορικής διατριβής, χωρίς την ίδια στιγμή να αψηφώ το γεγονός ότι εισέρχομαι σε ένα κόσμο που ξεπερνά τις δυνατότητες κατανόησης που διαθέτουμε.

Η διαπίστωση για την ιδιαίτερη αξία που αποδίδει ο αιγυπτιακός πολιτισμός στο ανθρώπινο σώμα μπορεί να ακούγεται κοινότοπη, δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με το κινησιολογικό του δομημένο συνειρμό, σημειολογία και νοηματοδότηση, η διερεύνηση των οποίων υπήρξε σποραδική, αποσπασματική, ελάχιστη και επομένως διόλου κοινότοπη.

Ορμώμενος από όλα τα παραπάνω στην παρούσα διατριβή το ενδιαφέρον μου επικεντρώνεται στις ασκούμενες συμβατικές, πρακτικές διαφόρων δραστηριοτήτων, δράσεων και ενεργειών, καθώς επίσης και στις σχετικές με αυτές σωματικές στάσεις και κινήσεις. Γίνεται προσπάθεια ιχνηλάτησης των κωδίκων ανάγνωσης του αιγυπτιακού σώματος, ενώ ταυτόχρονα διαφαίνεται ότι ο τρόπος απόδοσης του σώματος αντανακλά τη σκέψη και το νου. Οι επιλεγμένες χαρακτηριστικές εικονογραφικές μορφές λειτούργησαν σαν προτυπική βάση, έτσι ώστε να οδηγηθώ σε ερμηνευτικές κινησιολογικές ΄΄επαναναγνώσεις΄΄, προσεγγίσεις και να εξαχθούν σχετικά συμπεράσματα. Ταυτοχρόνως τα συμπεράσματα έχουν να κάνουν μεταξύ άλλων και με την κινησιολογική αντίληψη των αιγυπτίων επί των ιδίων τους σωμάτων.

Η ιδιαιτερότητα της παρούσας διατριβής, κάτι που παράλληλα αποτελεί και τη σημαντικότερη συνεισφορά και προστιθέμενη αξία της, έγκειται στο ότι, σε αντίθεση με άλλες ή άλλα πονήματα ΄΄ασώματα΄΄ ή ΄΄σχεδόν ασώματα΄΄, το σώμα προσεγγίζεται όχι σαν μια βιολογική-οστέινη, άρα δεδομένη οντότητα, αλλά σαν ένα πολιτισμικά κατασκευασμένο ΄΄κείμενο΄΄ στο οποίο ΄΄εγγράφονται΄΄ νοηματοδοτήσεις και κοινωνικές σημασίες και το οποίο διαβάζεται από άλλους, ενώ άλλοι το ΄΄έφεραν΄΄ και το ΄΄βίωναν΄΄. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, όπου το εσωστρεφές αιγυπτιακό σώμα με τις κινήσεις και στάσεις του εκλαμβάνεται ως σήμα προς αποκρυπτογράφηση, η προσέγγισή του επιτελείται κυρίως ως πολιτιστικό φαινόμενο, δηλαδή ως σωματικός άρρητος μα εύγλωττα ηχηρός λόγος. Οι σωματικά ΄΄εγγεγραμμένες΄΄ κοινωνικές σημασίες, αξίες και πρακτικές ίσως υπενθυμίζουν αυτονόητες σωματικές ΄΄προδιαθέσεις΄΄ που συγκροτούν το αιγυπτιακό έθος, την αιγυπτιακή έξη. Η σωματική έξη είναι ένα κάτοπτρο του αιγυπτιακού κοινωνικού γίγνεσθαι με τα θεσπίσματά του, τους κανόνες και τις συμβάσεις που έχει υλοποιηθεί, ενσωματωθεί και μετατραπεί σε παγιωμένη στάση.

Παρά την υποδηλούμενη εικονιστική ΄΄εγγύτητα΄΄ του αιγυπτιακού σώματος, στοιχείο άκρως επικουρικό στην αποκωδικοποίηση, ανασύνθεση και κινησιολογική του πρόσληψη, το θέμα της διατριβής ήταν σχεδόν αχαρτογράφητο, επομένως και με πλήθος δυσκολιών, θεωρητικών αλλά και πρακτικών. Οι δυσκολίες όμως αυτές αποτέλεσαν και το δέλεαρ. Η προσπάθεια ερμηνευτικής προσέγγισης, ιχνηλατήσεως και αναγνώσεως της αιγυπτιακής σωματοκινησιολογίας όμως παραμένει κατ’ ανάγκη ατελής, ακρωτηριασμένη και υπό αίρεση, πράγμα το οποίο οφείλεται όχι τόσο στο ίδιο το υλικό και στο συμπυκνωμένο χαρακτήρα της παρούσας διατριβής, όσο στο ότι καμία μεμονωμένη σωματοκινησιολογική συμπεριφορά και δράση δεν μπορεί να ιδωθεί ως αληθινά γνήσια, αντιπροσωπευτική και καθοριστική για απόλυτη ορθή προσέγγιση και ερμηνεία. Υπάρχει πάντοτε η πιθανότητα οι νοηματοδοτήσεις των υπό μελέτη ειδικών και μη πρακτικών των αιγυπτίων να είναι διφορούμενες ή και αντιφατικές και να μην έχουν καθολική ισχύ. Το δεδομένο όμως αυτό δεν υποσκάπτει τον περαιτέρω συνθετικό προβληματισμό επί του θέματος, έναν προβληματισμό σχεδόν ατέρμονο, που εν τέλει αποτελεί και τη γνησιότερη προσέγγιση.

Στόχος μου και κύριος άξονάς μου ήταν στα μέτρα του εφικτού συνοπτικά να κατηγοριοποιήσω, ΄΄αναγνώσω΄΄ ερμηνευτικά και αναδείξω τη λογική της αιγυπτιακής κινησιολογίας, έτσι όπως αυτή διαφαίνεται από τα υλικά κυρίως εικονογραφικά κατάλοιπα, στα οποία και εισχωρεί σχεδόν αβίαστα. Μία λογική που αποκαλύπτει, έστω και αδρά, το μη λεχθέν του εκτενώς εφαρμοζόμενου σωματικού λεξιλογίου. Μέσω της εστίασης και του συνδυασμού των χρησιμοποιούμενων πληροφοριών κατέβαλα προσπάθεια να δώσω, όσο είναι αυτό δυνατό, εξηγήσεις και να διερευνήσω πιθανά κίνητρα επιλογής συγκεκριμένων στάσεων και κινήσεων. Το αιγυπτιακό σώμα, μέσα κυρίως από την ακινησία της ταφικής εικονογραφίας, τη σιωπηλή σωματική γλώσσα και τη βουβή ευγλωττία του, φαίνεται πως είναι σε θέση να αποκαλύψει σκέψεις, προθέσεις, πάθη, επιθυμίες, (συν)αισθήματα, συνήθειες, συμπεριφορές, πρακτικές, ακόμη και χαρακτηριολογικές πτυχές. Το περιεχόμενο των πληροφοριών που μεταφέρει είναι ευρύ γιατί λειτουργεί ως πομπός μετάδοσης σημάτων, σημείων, σημαδιών, που ΄΄σημαίνουν΄΄ όχι πάντοτε σε συνάρτηση με το λόγο. Τα σήματα που εκπέμπει ένα αιγυπτιακό σώμα συχνά προηγούνται του λόγου. Η εκφραστική γλώσσα του σώματος, λόγω της άμεσης οπτικοποιημένης σύλληψής της, λειτουργεί άλλοτε προδρομικά συμπληρώνοντας συστηματικά τη σχέση μεταξύ εικόνας και λόγου και άλλοτε ανεξάρτητα από τη γλώσσα των φράσεων. Η στενότατη σύνδεση του αιγυπτιακού σώματος με την οπτική και λεκτική του απόδοση το καθιστά ισχυρότατο φορέα εκπομπής ποικίλων νοηματικών συμβολισμών, που τελικά αποκαλύπτουν σε μεγάλη έκταση τον αιγυπτιακό τρόπο σκέψης…»

Παύλος Αντωνάτος